Bắt đầu đi làm: Lương, Thuế & Luật lao động cơ bản
Những điều mọi sinh viên nên hiểu trước khi ký offer việc làm/thực tập đầu tiên tại Việt Nam: hợp đồng, thử việc, cách tính thuế lương, và những khoản bị trừ. Đọc kèm với Chuẩn bị nghề nghiệp và Lộ trình nghề nghiệp.
Các con số và quy định ở đây được đơn giản hóa và mang tính gần đúng, dựa trên Bộ luật Lao động 2019, Luật Bảo hiểm xã hội và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Mức đóng, ngưỡng và lương tối thiểu thay đổi theo thời gian — hãy lu ôn kiểm tra con số hiện hành từ nguồn chính thức, phòng nhân sự (HR), hoặc người có chuyên môn. Hãy xem đây là thông tin định hướng, rồi tự xác minh.
Trước khi ký
- Loại hợp đồng — xác định thời hạn (≤ 36 tháng) hoặc không xác định thời hạn. Hãy có hợp đồng bằng văn bản; thỏa thuận miệng rất rủi ro.
- Thử việc — thường được trả ≥ 85% lương của công việc chính thức. Thời gian tối đa tùy vị trí:
| Loại vị trí | Thử việc tối đa |
|---|---|
| Quản lý doanh nghiệp | 180 ngày |
| Cần bằng cao đẳng/đại học | 60 ngày |
| Cần trình độ trung cấp/nghề | 30 ngày |
| Công việc khác (đơn giản) | 6 ngày làm việc |
Hỏi rõ ba điều: (1) con số là gross hay net, (2) mức lương và thời gian thử việc, và (3) có đóng bảo hiểm bắt buộc ngay từ đầu không. Yêu cầu trả lời bằng văn bản.
Gross và Net — nhầm lẫn phổ biến nhất
- Gross = tổng lương trước khi trừ các khoản (thường là con số ghi trong hợp đồng).
- Net = số thực nhận vào tài khoản, sau khi trừ bảo hiểm và thuế thu nhập.
Net = Gross − bảo hiểm phần người lao động (10,5%) − thuế thu nhập cá nhân (TNCN)
Một offer "20 triệu" có thể cho thực nhận rất khác nhau tùy nó là gross hay net. Luôn hỏi rõ.
Những khoản bị trừ khỏi lương gross
1. Bảo hiểm bắt buộc — phần người lao động ≈ 10,5%:
| Bảo hiểm | Người lao động | (Doanh nghiệp cũng đóng) |
|---|---|---|
| Bảo hiểm xã hội (BHXH) | 8% | 17,5% |
| Bảo hiểm y tế (BHYT) | 1,5% | 3% |
| Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) | 1% | 1% |
| Tổng | 10,5% | ≈ 21,5% |
Khoản ~21,5% của doanh nghiệp là đóng thêm, không trừ vào lương của bạn.
2. Thuế thu nhập cá nhân (thuế TNCN) — xem bên dưới.
Thuế thu nhập cá nhân (TNCN)
Với cá nhân cư trú, thuế TNCN tính lũy tiến trên thu nhập tính thuế:
Thu nhập tính thuế = Gross − bảo hiểm (10,5%) − các khoản giảm trừ
Giảm trừ ≈ 11.000.000 / tháng (bản thân) + 4.400.000 / tháng mỗi người phụ thuộc
| Thu nhập tính thuế / tháng (VND) | Thuế suất |
|---|---|
| ≤ 5 tr | 5% |
| 5 – 10 tr | 10% |
| 10 – 18 tr | 15% |
| 18 – 32 tr | 20% |
| 32 – 52 tr | 25% |
| 52 – 80 tr | 30% |
| > 80 tr | 35% |
- Mã số thuế — hãy đăng ký; bạn cũng có thể đăng ký người phụ thuộc để được giảm trừ 4,4 triệu mỗi người.
- Quyết toán thuế thực hiện hằng năm — bạn có thể được hoàn thuế hoặc phải nộp thêm.
- Cá nhân không cư trú thường chịu thuế suất cố định 20% trên thu nhập phát sinh tại Việt Nam (quy định khác).
Mức giảm trừ 11 triệu / 4,4 triệu là con số có hiệu lực tại thời điểm viết và đã từng được điều chỉnh. Hãy kiểm tra mức hiện hành khi tính toán.
Ví dụ tính nhanh (chỉ để minh họa)
Với lương gross 20.000.000 VND/tháng, độc thân, không người phụ thuộc:
- Bảo hiểm: 20 tr × 10,5% = 2,1 tr
- Thu nhập trước thuế: 20 − 2,1 = 17,9 tr
- Giảm trừ bản thân: 11 tr → thu nhập tính thuế = 17,9 − 11 = 6,9 tr
- Thuế TNCN (lũy tiến): 5% cho 5 tr đầu (0,25 tr) + 10% cho 1,9 tr tiếp (0,19 tr) ≈ 0,44 tr
- Net ≈ 20 − 2,1 − 0,44 = ~17,46 tr
Số liệu được làm tròn để minh họa. Hãy dùng công cụ tính thuế TNCN trực tuyến hiện hành hoặc hỏi HR để có con số chính xác.
Bảo hiểm mang lại gì cho bạn
- BHXH: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, và lương hưu về sau.
- BHYT: chi trả một phần chi phí khám chữa bệnh tại cơ sở đăng ký.
- BHTN: trợ cấp và hỗ trợ đào tạo khi mất việc.
- Mức đóng có trần (ví dụ BHXH/BHYT theo 20 lần mức lương cơ sở; BHTN theo 20 lần lương tối thiểu vùng).
Giờ làm, nghỉ phép & tăng ca (cơ bản)
- Giờ chuẩn: ≤ 8 giờ/ngày và ≤ 48 giờ/tuần.
- Nghỉ phép năm: thường 12 ngày có lương/năm (tăng theo thâm niên và điều kiện nặng nhọc), cộng với các ngày lễ.
- Lương tăng ca: ≥ 150% ngày thường, ≥ 200% ngày nghỉ tuần, ≥ 300% ngày lễ — và có giới hạn pháp lý về tổng số giờ tăng ca.
Checklist trước ngày đầu đi làm
- Offer ghi rõ gross hay net (bằng văn bản)
- Thử việc: mức lương và thời gian đã thỏa thuận trong hợp đồng
- Xác nhận có đóng bảo hiểm và từ thời điểm nào
- Đăng ký mã số thuế và người phụ thuộc (nếu có)
- Giữ lại phiếu lương và bản sao hợp đồng
- Đối chiếu lương net tháng đầu với công cụ tính trực tuyến
Tài liệu tham khảo
- Bộ luật Lao động 2019 — hợp đồng, thử việc, giờ làm, nghỉ phép, tăng ca.
- Luật Bảo hiểm xã hội và Luật Thuế thu nhập cá nhân — mức đóng và thuế TNCN.
- Cổng thông tin chính thức (ví dụ Tổng cục Thuế) và phòng HR của công ty để biết mức hiện hành.